Historia Urszulina

Dodaj swój Komentarz

 

Adam Panasiuk

 

Dzieje wsi Borysik

1. Powstanie wsi

Wieś Borysik powstała w drugiej połowie XVIII wieku, gdyż już na mapach z tego okresu zaznaczane były osobno Borysik Mały i Borysik. Ówczesny Borysik znajdował się bliżej Jeziora Sumin, natomiast Borysik Mały oznaczony został w miejscu współczesnego położenia wsi. Przy lewym dopływie Włodawki znajdował się wówczas w Borysiku Małym młyn wodny. Według opisu mapy Galicji Zachodniej z 1801 roku w Borysiku istniał młyn Borysa i od tej nazwy młynarza wzięła się najprawdopodobniej nazwa wsi.

Borysik, zwany też Borysinem, był zawsze niewielką wsią. Początkowo była to osada leśna, dlatego też przed nazwą Borysik często pojawiało się słowo „Majdan”. W leśnej wówczas osadzie zamieszkiwało siedmiu osadników, mających gospodarstwa w granicach od 4 do 7 morgów ziemi. Według danych z 1799 roku we wsi znajdowało się tylko 5 zagród. Jednymi z pierwszych mieszkańców wsi, których zanotowały kroniki parafialne kościoła wereszczyńskiego byli Mikołaj Michalski, Mikołaj Jarząbek, Łukasz Zuzaniuk, Stanisław Grzeszczuk i Antoni Suprynowski. Obecność w księgach tychże nazwisk mieszkańców z Borysika świadczy, iż we wsi także na początku XIX stulecia liczną grupę mieszkańców stanowili katolicy (w tym również rodziny Tomaszowskich, Brzozowców, Troszów, Szyszów), a tym samym Polacy. Ówcześni mieszkańcy utrzymywali się przede wszystkim z prac przy zwózce drewna, jak również z rolnictwa. We wsi z czasem osiedliło się kilku rzemieślników, chociażby tkacze Antoni Bąk, Wojciech Zuzański i Jakub Kuliński oraz wspomniani garbarz Mikołaj Jarząbek, wytwarzający wyroby ze skóry kuśnierz Mikołaj Michalski, który do Borysika przybyły z Urszulina, czy też kowal Antoni Suprynowski.

Po reformie administracyjnej z 1865 roku Borysik został przypisany nie do Powiatu Włodawskiego, lecz Powiatu Chełmskiego i znajdującej się w tym powiecie Gminy Cyców. Najprawdopodobniej dlatego, gdyż należała do dóbr świerszczowskich Antoniego Rulikowskiego. Katoliccy i unici posiadali jednak swoje świątynie parafialne w Wereszczynie, należącym do Powiatu Włodawskiego. Dopiero po kasacji Kościoła greko-katolickiego prawosławnych przeniesiono do parafii świerszczowskiej. Według stanu z 1905 roku wieś składała się 11 zagród, którą zamieszkiwało 95 mieszkańców. Byli to w zdecydowanej większości katolicy (84 mieszkańców) i kilkunastu prawosławnych (11 osób). Z mapy Karta Rusell – West z 1915 roku dowiadujemy się, iż do dotychczasowych przybyła jedna zagroda.

 

1. Borysik w okresie międzywojennym i w trakcie wojny

Okres niedoli carskiej w Borysiku zakończył się faktycznie bitwą polsko-radziecką z 1920 roku, która swoje apogeum sięgnęła w Cycowie. Starcie militarne z dnia 15 sierpnia toczone było na obszarze od Borysika, Zabrodzia, aż po Andrzejów i Zastawie. Już w dwa dni wcześniej linię od Borysika do Garbatówki i dalej do Kaniwoli zajęła grupa kapitana Zajchowskiego, składająca się z dwóch batalionów etapowych.

W okresie Drugiej Rzeczypospolitej wieś należała dalej do Gminy Cyców i Powiatu Chełmskiego, dopiero po zakończeniu II wojny światowej włączono obszar wsi do ówczesnej jeszcze Gminy Wola Wereszczyńska. Wieś była liczebna, gdyż według spisu przeprowadzonego w 1921 roku 15 domów zamieszkiwało 116 mieszkańców. Tylko jeden z nich zadeklarował wyznanie prawosławne, pozostali byli katolikami. Wszyscy zadeklarowali polską narodowość. Przed wybuchem wojny we wsi znajdowało się osiemnaście zabudowań gospodarskich. Z racji w miarę dużej liczebności, a przede wszystkim odległości od większych miejscowości w wsi funkcjonowała szkoła powszechna. W latach trzydziestych była szkołą czteroklasową. W dniu 20 maja 1924 roku wizytował ją specjalny gość, był nim Biskup Podlaski ks. Henryk Przeździecki, który przybywał z wizytą kanoniczną w Parafii w Wereszczynie. Przy okazji biskup odwiedził także kilku z miejscowych gospodarzy.

Pomimo, że Borysik znajdował się w Gminie Cyców, życie mieszkańców związane było z Wereszczynem. Tam ludzie mieli swój kościół, swoje sklepy, organizacje społeczne i też tam się bawili. Niekiedy jednak zabawy odbywały się w Borysiku. W miejscowym lasku kładziono wówczas na legarach dwie połówki drzwi od stodoły, obsadzano brzózkami, zapraszano orkiestrę i wówczas zabawa trwała do rana wspomina Henryk Arasimowicz. W drodze do Wereszczyna do dnia dzisiejszego znajduje się kapliczka, postawiona prawdopodobnie jeszcze w okresie zaborów. Pod nią zmarł jeden z pierwszych osadników Grabniaka Feliks Sochaczewski. Wracając z kościoła wereszczyńskiego, gdzie odbywał comiesięczną spowiedź, usiadł zmęczony pod figurą i zmarł – o losach swojego pradziadka opowiada Teresa Rutkowska – Białowąs. Najstarsi mieszkańcy Wereszczyna do dnia dzisiejszego mawiają, iż przy kapliczce przez wiele lat pojawiała się jakaś zjawa, stąd unikano tędy nocne przechadzki. Niedaleko zaś zabudowań Tomaszewskich znajdowała się olbrzymia topola wypalona w środku, do której można się było nawet schować.

Borysik, jako miejscowość położona na uboczu, przetrwała wojnę bez większych tragedii. Mieszkańcy byli jednak świadkami, jak żołnierze Armii Czerwonej prowadzili tędy polskich jeńców z bitwy pod Wytycznem do Trawnik. W rejonie wsi zamordowano jednak jednego z nich, kpt. Stanisława Antoniego Solarskiego, oficera łączności Korpusu Ochrony Pogranicza Dawidgródek. Solarskiemu udało się wydobyć z otoczenia pod Wytycznem, jednak został złapany właśnie w Borysiku. Został zabity pchnięciem bagnetu w brzuch. Mieszkańcy pochowali kapitana na wereszczyńskim cmentarzu rzymsko-katolickim.

W trakcie trwania wojny wielu mieszkańców przystępowało do oddziałów partyzanckich, jak też do oddziałów wojska regularnego. Miejscowy Stefan Trześniak został żołnierzem Ludowego Wojska Polskiego, formowanego w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, zginął jednak w 1945 roku w bitwie pod Mirosławcem. Natomiast w strukturach Armii Krajowej (AK) walczył Bolesław Kubus ps. „Hycel”, za co był po wojnie prześladowany przez komunistyczne służby represji.

Już po wojnie, pod koniec listopada 1946 roku, w Borysiku na drodze Lublin – Włodawa doszło do wymiany ognia, pomiędzy partyzantami „Wolność i Niezawisłość” (WiN) i żołnierzami ludowego wojska. Do spotkania 65 partyzantów, jadących w 3 samochodach ciężarowych, i 10 aut ciężarowych z działami i jedną pancerką doszło przypadkowo. W wyniku dwugodzinnej strzelaniny zginął jeden partyzant Zygmunt Majewski ps. „Lenin” ze Zbójna, lecz partyzanci zdobyli kilka sztuk broni, w tym jeden r.k.m. Wobec wyczerpującej się amunicji i nadjeżdżających z Włodawy posiłków urzędu bezpieczeństwa partyzanci postanowili się wycofać.

 

1. Wieś i mieszkańcy w Polsce Ludowej

Liczba ludności po wojnie w Borysiku nie uległa dużej zmianie. W samej wsi na mapie topograficznej z 1965 roku oznaczono tylko 15 gospodarstw, ponadto 7 gospodarstw znajdowało się w osadzie Bieleckie, którą przyporządkowano sołectwu Borysik. Jednakże w kolejnych latach do dnia dzisiejszego następuje spadek liczby mieszkańców. W latach osiemdziesiątych we wsi zamieszkiwało około 70 osób, czyli prawie dwa razy mniej w stosunku do stanu z 1921 roku. Po utworzeniu w 1973 roku nowych gmin wieś zmieniła przynależność administracyjną, gdyż włączono ją do Gminy Urszulin, znajdującej się w Powiecie Włodawskim.

 

1. Wieś współcześnie

Na początku tysiąclecia Borysik zamieszkiwało jedynie 33 mieszkańców, którzy należeli do rzymsko-katolickiej parafii w Wereszczynie. Według stanu z 2007 roku zameldowanych było 59 osób, mieszkających w 10 gospodarstwach. Funkcję sołtysa pełni kobieta Krystyna Suprynowicz. Najstarszą chatą jest dom Marii Stojkowskiej, wybudowany około 1870 roku. Wieś otoczona jest gruntami rolnymi, jedynie w kierunku południowo-zachodnim od osady Bieleckie znajduje się Las Borysowski.

 

 

 

Źródła i literatura:

• „Tygodnik Wschodni. Relacje”, nr 41 z 1989 roku, artykuł Zbigniewa Muszyńskiego pt. „Armia Czerwona na Lubelszczyźnie”, www.tnn.pl;
• Carte von West-Gallizien In den Jahren von 1801 bis 1804, Anton Mayer von Heldensfeld, http://teca.bncf.firenze.sbn.it;
• Giemza Zbigniew; Historia miejscowości Gminy Urszulin [w:] „Liderzy Polesia” nr 3 z 2007 r.;
• Historia rodu Marcyniuków, www.marcyniuk.rdx.pl;
• Jabłonowski Aleksander, Epoka przełomu z wieku XVI-go na XVII-sty, Dział II-gi „Ziemie Ruskie Rzeczypospolitej”, Warszawa – Wiedeń 1899 – 1904 www.wbc.poznan.pl;
• Księgi urodzeń, ślubów i zgonów Parafii Rzymsko-katolickiej w Wereszczynie;
• Księga wizyt kanonicznych Parafii Rzymsko-katolickiej w Wereszczynie;
• Mapa topograficzna Polski, Warszawa 1965, www.geoportal.gov.pl;
• Mapa topograficzna Polski, Warszawa 1992, www.geoportal.gov.pl;
• Mapa Wojskowego Instytutu Geograficznego, Warszawa 1938;
• Pierwszy Powszechny Spis Ludności z dnia 30 września 1921 roku. Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, Tom IV – Województwo Lubelskie;
• Relacja świadków i ich rodzin: Teresa Rutkowska – Białowąs;
• Szawlowski Richard, Wojna polsko-sowiecka 1939, Warszawa 1995;
• Tarczyński Marek (red.), Bitwa Warszawska 13 – 28 VIII 1920. Dokumenty operacyjne, Część I, Warszawa 1995;
• Topograficzna Karta Królestwa Polskiego z 1839;
• Ubersichtsblatt der Karte des westlichen Russlands z lat 1911 – 1915;
• Wawryniuk Andrzej, Encyklopedia Euroregionu Bug, Łuck 2009;
• Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Lublinie – materiały administracyjne. PUBP Włodawa 1944 – 1964. Instytut Pamięci Narodowej o/Lublin;
• Wspomnienia mieszkańców: Henryk Arasimowicz z Wereszczyna;
• Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” Okręg Lubelski (nr zespołu: 35/1099/0/12/445), Archiwum Państwowe w Lublinie.